Damak Genişletme (RME)

Damak Genişletme (RME) nedir?

Damak genişletme, üst çenenin enine yönde dar olduğu çocuk ve gençlerde çene genişliğini artırmak için kullandığım yöntemlerden biridir.^[1][2] Üst dişlere sabitlenen bir aparey kullanılır. Apareyin ortasındaki vida kontrollü biçimde çevrildiğinde üst çenenin iki tarafı arasındaki mesafe kademeli olarak artar.^[1]

Bunu yalnızca dişlere yer açmak için yapılan bir işlem olarak görmüyorum. Asıl mesele üst çenede gerçek bir enine darlık bulunup bulunmadığı. Arka dişlerde ters kapanışın eşlik ettiği bazı çocuklarda üst çenenin erken genişletilmesi etkili olabiliyor.^[2][3] Ancak her çapraşıklık veya ters kapanış genişletme gerektirmiyor. Kararı çocuğun büyüme dönemine, problemin dişlerden mi çene kemiğinden mi kaynaklandığına ve ihtiyaç duyulan genişleme miktarına göre veriyorum.^[2][5]

Dar bir üst çene nasıl genişletiliyor?

Üst çene gelişim sırasında iki ana bölümden oluşur ve bu bölümler damağın orta hattındaki birleşim bölgesi üzerinden birbirine bağlıdır. Aparey kontrollü kuvvet uygulayarak bu iki tarafı birbirinden uzaklaştırmayı amaçlar.^[1]

Aparey hasta tarafından çıkarılamaz. Merkezinde bir genişletme vidası bulunur ve sistem arka dişlere metal bantlarla ya da sabit bir plastik kaplamayla tutunur.^[1]

Tedavi sırasında yalnızca kemikte değişiklik olmuyor. Dişlerin ve onları çevreleyen destek dokuların konumu da değişiyor. Derlemeler genişletme sonrasında hem çene kemiğinde hem dişlerle çevre kemikte genişleme elde edildiğini, ancak toplam genişlemenin tamamının kemikten gelmediğini gösteriyor.^[4][6]

Bu ayrım benim için önemli. Ağızda görülen genişleme miktarı ile üst çene kemiğinde gerçekleşen genişleme aynı şey değil.^[4][6]

Yaş neden bu kadar belirleyici?

Bu, sayfanın en önemli kısmı. Altı çalışmayı inceleyen bir derlemede kısa dönemde üst çene genişliği ergenlik öncesindeki çocuklarda ortalama 3,4 mm, ergenlik sonrasındaki hastalarda 2,8 mm artmış. Aradaki fark küçük görünüyor.

Asıl fark uzun dönemde ortaya çıkıyor. Ergenlik öncesindeki çocuklarda hem dişlerde hem çene kemiğinde kalıcı genişleme elde edilmiş. Ergenlik sonrasındaki hastalarda ise üst çene kemiği genişliğinde kalıcı bir artış görülmemiş, yalnızca burun genişliğinde 1,3 mm’lik anlamlı bir artış saptanmış.^[5]

Araştırmacılar bu alandaki kanıtın zayıf olduğunu ve iskeletsel yaşın tedavi kararında referans olarak kullanılması konusunda literatürün yetersiz kaldığını da belirtiyor.^[5]

Yani zamanlama, apareyin kendisinden daha belirleyici.

Kimlerde uygun olabilir?

Kararı yalnızca damağın gözle dar görünmesine göre vermiyorum. Alt ve üst çenenin genişlik ilişkisini, dişlerin kapanışını, büyüme dönemini ve darlığın kaynağını birlikte değerlendiriyorum.^[2]

Tedaviyi uygun gördüğüm durumlar

• Büyüme dönemindeki çocuk ve gençlerde üst çene darlığı.
• Üst çene darlığına bağlı arka çapraz kapanış.
• Alt çenenin kapanış sırasında yana kaydığı çapraz kapanışlar.
• Enine darlığın yer probleminin bir parçası olduğu vakalar.
• Ortodontik tedavi öncesinde alt ve üst diş sıralarının enine uyumunun düzenlenmesi gereken hastalar.

Farklı bir yöntemin daha uygun olabileceğini düşündüğüm durumlar

• Ters kapanışın çene darlığından değil, tek bir dişin konumundan kaynaklandığı durumlar.
• Üst çenede gerçek bir enine darlık bulunmayan basit çapraşıklık vakaları
• İskeletsel olgunluğa ulaşmış hastalarda klasik dişe tutunan apareyle yeterli kemik etkisinin beklenmediği durumlar.
• Mini vida destekli genişletme gibi farklı yöntemlerin değerlendirilmesinin daha uygun olduğu geç ergen ve genç erişkinler.
• Ağız bakımının sabit aparey kullanımına uygun olmadığı durumlar

Damak Genişletme Tedavisinin Ayrıntılı Süreci

1. Darlığın dişlerden mi kemikten mi kaynaklandığını belirliyorum

Önce alt ve üst diş sıralarının genişliğini, arka dişlerin kapanışını ve çenenin kapanış sırasında yana kayıp kaymadığını değerlendiriyorum. Gerektiğinde dijital modeller, fotoğraflar ve röntgen kayıtları kullanıyorum.

Ters kapanış tedavisinde hareketin dişlerde mi yoksa çene kemiğinde mi olması gerektiği, mevcut yer, çene ilişkileri ve büyüme durumu birlikte değerlendirilmeli.^[2]

2. Apareyi üst çeneye sabitliyorum

Aparey çıkarılabilir bir plak değil. Üst arka dişlere metal bantlarla veya sabit bir plastik kaplamayla tutunur.^[1]

Merkezinde genişletme vidası bulunur. Vida için kullanacağım programı hastanın yaşına, apareye ve hedeflediğim genişlemeye göre belirliyorum.

3. Aktif genişletme dönemini başlatıyorum

Aileye vidanın nasıl çevrileceğini gösteriyorum ve bunun için özel bir anahtar veriyorum. Vida genellikle günde iki kez, ya da benim belirttiğim şekilde çevrilir.^[1]

Bu dönemde iki üst ön diş arasında geçici bir boşluk açılabilir.^[1] Bu, ailelerin en çok telaşlandığı durum. Oysa beklenen sürecin bir parçası ve genellikle üç ay içinde kendiliğinden kapanıyor.^[1]

Aktivasyon programını kendi kendine artırmak ya da azaltmak doğru değil. Kullanılan apareye ve hedeflenen genişlemeye göre hız değişiyor.

4. Genişleme bitince apareyi hemen çıkarmıyorum

Aktif genişleme tamamlandığında yeni genişliğin oturması için zaman gerekiyor. Bu dönemde aparey, açılan bölgede yeni kemik oluşumuna izin vermek için yerinde bırakılıyor.^[1]

Pekiştirme döneminin önemi araştırmalarda da gösterilmiş. Altı çalışmayı inceleyen bir derlemede pekiştirme sürelerinin dört hafta ile 16 ay arasında değiştiği, sabit veya çıkarılabilir apareyle yaklaşık altı aylık bir pekiştirmenin kısa dönemde geri dönüşü önlemek için yeterli göründüğü bildirilmiş.^[7]

5. Gerekirse sonraki tedaviye geçiyorum

Genişletme, üst çenenin genişliğini düzenlemek için kullanılıyor. Bütün dişleri son konumlarına getiren kapsamlı bir tedavi değil.

Genişletmeden sonra birçok hastada dişlerin sıralanması ve kapanışın düzenlenmesi için sabit tedaviye ihtiyaç duyuluyor.^[1] Bu nedenle genişletme bittikten sonra çapraşıklığı ve kapanışı yeniden değerlendiriyorum. Gereken hastalarda metal braket, estetik braket veya şeffaf plak tedavisine geçiyoruz.

Tedavi ne kadar sürer, kontroller ne sıklıkla yapılır?

Tedavi süresi kullanılan apareye, gereken genişleme miktarına, büyüme dönemine ve alınan klinik yanıta göre değişiyor. Bu nedenle herkese uyan tek bir süre vermiyorum.

Aktif genişletme dönemi görece kısa. Asıl süreyi belirleyen, sonrasındaki pekiştirme dönemi. Pekiştirme süresini genişleme tamamlandıktan sonraki duruma göre belirliyorum, literatürde altı aylık bir sürenin kısa dönem için yeterli olabileceği bildiriliyor.^[7]

Kontrolleri aktif genişletme sırasında daha sık, genişleme tamamlandıktan sonra daha seyrek planlıyorum.

Hangi sorunlarda bu tedavi tercih edilir?

Genişletme özellikle üst çene darlığı ve buna eşlik eden arka çapraz kapanış vakalarında değerlendirdiğim bir tedavi.^[2][3] Bazı çocuklarda üst çenenin dar olması çapraşıklığa ve yer yetersizliğine de katkıda bulunuyor.^[2]

Her çapraz kapanış genişletme gerektirmiyor

Problem yalnızca bir veya birkaç dişin konumundan kaynaklanıyorsa farklı mekanikler kullanılıyor.^[2] Benim için temel nokta, ters kapanışın dişlerden mi, dişleri çevreleyen kemikten mi, yoksa çene kemiğinin kendisinden mi kaynaklandığının belirlenmesi.